Η μεσοκοιλιακή επικοινωνία (VSD, ventricular septal defect) είναι η συχνότερη συγγενής καρδιοπάθεια που διαγιγνώσκεται στα νεογνά: ένα άνοιγμα στο τοίχωμα που χωρίζει τις δύο κοιλίες της καρδιάς. Είναι η κλασική «τρύπα στην καρδιά» για την οποία ακούν οι γονείς στο μαιευτήριο, συχνά μετά από ένα δυνατό φύσημα τις πρώτες ημέρες ζωής. Και είναι, ευτυχώς, μια πάθηση με εξαιρετική πρόγνωση: οι περισσότερες μικρές μεσοκοιλιακές επικοινωνίες κλείνουν μόνες τους τα πρώτα 1–2 χρόνια, και όσες χρειάζονται διόρθωση αντιμετωπίζονται με πλήρη επιτυχία.
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τους τύπους της μεσοκοιλιακής επικοινωνίας, τα συμπτώματα στα βρέφη, πώς γίνεται η διάγνωση με triplex καρδιάς, πότε κλείνει μόνη της, πότε χρειάζεται χειρουργείο και πώς διαφέρει από τη μεσοκολπική επικοινωνία.
Τι είναι η μεσοκοιλιακή επικοινωνία
Οι δύο κοιλίες είναι οι κύριες «αντλίες» της καρδιάς: η δεξιά στέλνει αίμα στους πνεύμονες, η αριστερή σε όλο το σώμα. Το μεσοκοιλιακό διάφραγμα τις χωρίζει. Όταν έχει άνοιγμα, το αίμα από την αριστερή κοιλία, όπου η πίεση είναι πολύ μεγαλύτερη, περνά στη δεξιά και ξαναπηγαίνει στους πνεύμονες. Όσο μεγαλύτερο το άνοιγμα, τόσο περισσότερο αίμα «πλημμυρίζει» τους πνεύμονες και τόσο περισσότερο κουράζεται η αριστερή καρδιά.
Τύποι μεσοκοιλιακής επικοινωνίας
- Μυϊκή: στο μυώδες τμήμα του διαφράγματος. Η συχνότερη στα νεογνά και αυτή που κλείνει μόνη της πιο συχνά, καθώς ο μυς αναπτύσσεται και «σφραγίζει» το άνοιγμα.
- Περιμεμβρανώδης: στο λεπτό μεμβρανώδες τμήμα, κοντά στην αορτική βαλβίδα. Η συχνότερη συνολικά. Πολλές κλείνουν μόνες τους με ιστό της τριγλώχινας βαλβίδας.
- Υποαρτηριακή (εξόδου): ακριβώς κάτω από την αορτική και την πνευμονική βαλβίδα. Σπάνια κλείνει μόνη της και μπορεί να προκαλέσει πρόπτωση της αορτικής βαλβίδας, γι’ αυτό συχνά χειρουργείται ακόμη κι αν είναι μικρή.
- Εισόδου: κοντά στις κολποκοιλιακές βαλβίδες, συχνά μέρος ευρύτερης ανωμαλίας (κολποκοιλιακός σωλήνας, συχνός στο σύνδρομο Down). Χειρουργική.
Συμπτώματα ανάλογα με το μέγεθος
| Μέγεθος | Φύσημα | Συμπτώματα | Εξέλιξη |
|---|---|---|---|
| Μικρή | Δυνατό, «τραχύ» (όσο μικρότερη η τρύπα, τόσο πιο δυνατό) | Κανένα. Το μωρό τρέφεται και μεγαλώνει κανονικά | Κλείνει μόνη της στην πλειονότητα των περιπτώσεων |
| Μέτρια | Δυνατό | Ήπια: γρήγορη αναπνοή, εφίδρωση στο τάισμα, αργή πρόσληψη βάρους από τον 2ο–3ο μήνα | Μπορεί να μικρύνει· συχνά χρειάζεται φάρμακα και ίσως σύγκλειση |
| Μεγάλη | Ήπιο ή ακόμη και απόν (η πίεση εξισώνεται) | Καρδιακή ανεπάρκεια βρέφους: δύσπνοια, αδυναμία στο τάισμα, στασιμότητα βάρους, συχνές πνευμονίες | Χειρουργική σύγκλειση τους πρώτους 3–6 μήνες |
Τα συμπτώματα της μέτριας και μεγάλης επικοινωνίας δεν εμφανίζονται στη γέννηση αλλά μετά τις πρώτες 4–8 εβδομάδες, όταν η πίεση στους πνεύμονες του νεογνού πέσει στα φυσιολογικά επίπεδα και η ροή μέσα από το άνοιγμα αυξηθεί. Γι’ αυτό ένα μωρό με μεσοκοιλιακή επικοινωνία επανεξετάζεται πάντα στον πρώτο-δεύτερο μήνα, ακόμη κι αν στο μαιευτήριο ήταν μια χαρά.
Διάγνωση
Η μεσοκοιλιακή επικοινωνία εντοπίζεται συνήθως από το χαρακτηριστικό ολοσυστολικό φύσημα στο κάτω αριστερό στέρνο, τις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες ζωής. Το triplex καρδιάς επιβεβαιώνει τη διάγνωση, δείχνει τη θέση και το μέγεθος του ανοίγματος, μετρά την ταχύτητα της ροής (που δείχνει τη διαφορά πίεσης ανάμεσα στις κοιλίες και, έμμεσα, την πνευμονική πίεση), και ελέγχει αν η αριστερή καρδιά έχει διαταθεί και αν η αορτική βαλβίδα επηρεάζεται. Το ΗΚΓ και η ακτινογραφία θώρακα συμπληρώνουν τον έλεγχο στις μεγαλύτερες επικοινωνίες. Οι μέτριες και μεγάλες επικοινωνίες εντοπίζονται συχνά και πριν από τη γέννηση, στο εμβρυϊκό υπερηχοκαρδιογράφημα.
Κλείνει μόνη της;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι. Περίπου 8 στις 10 μικρές μυϊκές επικοινωνίες κλείνουν μόνες τους μέχρι τα 2 έτη, και ένα σημαντικό ποσοστό των μικρών περιμεμβρανωδών μέχρι την προσχολική ηλικία. Οι μέτριες μπορεί να μικρύνουν αρκετά ώστε να μη χρειαστούν ποτέ παρέμβαση. Οι μεγάλες και οι υποαρτηριακές δεν κλείνουν. Στο διάστημα της αναμονής το παιδί παρακολουθείται με triplex ανά 3–12 μήνες, ανάλογα με το μέγεθος, χωρίς περιορισμούς στη δραστηριότητά του.
Θεραπεία: φάρμακα, χειρουργείο, καθετήρας
- Καμία θεραπεία: για τις μικρές επικοινωνίες χωρίς συμπτώματα και χωρίς διάταση της καρδιάς. Μόνο παρακολούθηση.
- Φάρμακα: σε βρέφη με μέτρια ή μεγάλη επικοινωνία και συμπτώματα, διουρητικά και ενίοτε φάρμακα που ελαφρύνουν το έργο της καρδιάς, μαζί με ενισχυμένη διατροφή (πυκνότερο γάλα, συχνότερα γεύματα). Στόχος: να κερδίσουμε χρόνο ώστε η επικοινωνία να μικρύνει ή το μωρό να μεγαλώσει για το χειρουργείο.
- Χειρουργική σύγκλειση: η κύρια θεραπεία για τις μεγάλες επικοινωνίες, συνήθως στους 3–6 μήνες ζωής, πριν η υψηλή ροή προκαλέσει μόνιμη βλάβη στα πνευμονικά αγγεία (πνευμονική υπέρταση). Το άνοιγμα κλείνεται με εμβάλωμα, με εξωσωματική κυκλοφορία. Νοσηλεία περίπου 5–7 ημέρες, θνητότητα κάτω από 1% σε εξειδικευμένα κέντρα.
- Σύγκλειση με καθετήρα: εφικτή για επιλεγμένες μυϊκές και ορισμένες περιμεμβρανώδεις επικοινωνίες σε μεγαλύτερα παιδιά, με συσκευή που τοποθετείται μέσω φλέβας του μηρού.
Μεσοκοιλιακή ή μεσοκολπική επικοινωνία;
Οι γονείς συχνά τις μπερδεύουν, γιατί και οι δύο είναι «τρύπες στην καρδιά». Η μεσοκοιλιακή είναι ανάμεσα στις κοιλίες, δίνει δυνατό φύσημα από νωρίς, προκαλεί συμπτώματα στα βρέφη όταν είναι μεγάλη, και όταν χρειάζεται θεραπεία, αυτή γίνεται νωρίς, τους πρώτους μήνες, συνήθως χειρουργικά. Η μεσοκολπική είναι ανάμεσα στους κόλπους, δίνει ήπιο φύσημα, σπάνια συμπτώματα στα παιδιά, και συγκλείεται αργότερα, στην προσχολική ηλικία, συνήθως με καθετήρα. Αναλυτικά για τη μεσοκολπική επικοινωνία εδώ.
Μετά το κλείσιμο: ζωή, παρακολούθηση, αθλητισμός
Ένα παιδί του οποίου η μεσοκοιλιακή επικοινωνία έκλεισε μόνη της, ή διορθώθηκε χωρίς υπολειπόμενη ροή και με φυσιολογική πνευμονική πίεση, θεωρείται υγιές. Μπορεί να συμμετέχει σε όλα τα αθλήματα χωρίς περιορισμό, και ο προαθλητικός έλεγχος είναι ο συνηθισμένος, με ένα triplex για επιβεβαίωση. Η παρακολούθηση μετά από χειρουργείο είναι αραιή (κάθε 2–5 χρόνια) και εστιάζει σε πιθανή μικρή υπολειπόμενη ροή, στη λειτουργία της αορτικής βαλβίδας και σε σπάνιες διαταραχές αγωγής. Η μικρή επικοινωνία που δεν έκλεισε αλλά δεν επιβαρύνει την καρδιά επίσης δεν περιορίζει την άθληση· χρειάζεται μόνο αραιό triplex και καλή στοματική υγιεινή.
Συχνές ερωτήσεις
Το μωρό μου έχει μικρή μεσοκοιλιακή επικοινωνία. Θα χρειαστεί χειρουργείο;
Πιθανότατα όχι. Οι μικρές επικοινωνίες, ιδιαίτερα οι μυϊκές, κλείνουν μόνες τους στην πλειονότητα των περιπτώσεων, και όσες δεν κλείνουν συνήθως δεν επιβαρύνουν την καρδιά και δεν χρειάζονται παρέμβαση.
Γιατί το φύσημα είναι τόσο δυνατό αν η τρύπα είναι μικρή;
Γιατί το αίμα περνά με μεγάλη ταχύτητα μέσα από ένα στενό άνοιγμα, όπως το νερό από ένα στενό λάστιχο. Στη μεσοκοιλιακή επικοινωνία το δυνατό φύσημα είναι καλό σημάδι: σημαίνει μικρή τρύπα και φυσιολογική πνευμονική πίεση.
Πότε γίνεται το χειρουργείο;
Στις μεγάλες επικοινωνίες με συμπτώματα, συνήθως στους 3–6 μήνες ζωής. Δεν περιμένουμε το παιδί να μεγαλώσει, γιατί η παρατεταμένη υψηλή ροή προς τους πνεύμονες μπορεί να προκαλέσει μόνιμη πνευμονική υπέρταση.
Χρειάζεται αντιβίωση πριν από τον οδοντίατρο;
Για την απλή, μη διορθωμένη μεσοκοιλιακή επικοινωνία, σύμφωνα με τις τρέχουσες οδηγίες, όχι. Χρειάζεται τους πρώτους 6 μήνες μετά από σύγκλειση με προσθετικό υλικό, ή ισόβια αν παραμένει ροή δίπλα σε εμβάλωμα. Η καλή στοματική υγιεινή είναι πάντα σημαντική.
Μπορεί να αθλείται;
Ναι. Τα παιδιά με μικρή επικοινωνία ή με διορθωμένη επικοινωνία και φυσιολογική πνευμονική πίεση συμμετέχουν σε όλα τα αθλήματα χωρίς περιορισμό.
Είναι κληρονομική;
Στις περισσότερες περιπτώσεις εμφανίζεται χωρίς οικογενειακό ιστορικό. Ο κίνδυνος για επόμενο παιδί είναι ελαφρώς αυξημένος (περίπου 3%), γι’ αυτό συνιστάται εμβρυϊκό υπερηχοκαρδιογράφημα στις επόμενες εγκυμοσύνες.
Αν ο παιδίατρος άκουσε φύσημα στο μωρό σας ή αν υπάρχει διάγνωση μεσοκοιλιακής επικοινωνίας, επικοινωνήστε με το ιατρείο για παιδοκαρδιολογική εκτίμηση με triplex καρδιάς και πλάνο παρακολούθησης.
