Το ανοιχτό ωοειδές τρήμα (PFO, patent foramen ovale) είναι από τα πιο συχνά ευρήματα σε υπερηχογράφημα καρδιάς και από τα πιο παρεξηγημένα. Οι γονείς το ακούν ως «τρύπα στην καρδιά» και ανησυχούν, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα φυσιολογικό άνοιγμα της εμβρυϊκής ζωής που απλώς δεν έχει σφραγίσει ακόμη. Το έχουν όλα τα νεογνά, τα περισσότερα βρέφη, και περίπου 1 στους 4 ενήλικες για όλη τους τη ζωή, χωρίς να το μάθουν ποτέ.
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι το ωοειδές τρήμα, γιατί υπάρχει, πότε κλείνει, πώς διαφέρει από τη μεσοκολπική επικοινωνία, τι σημαίνει όταν βρεθεί σε βρέφος ή παιδί, και στις σπάνιες περιπτώσεις που χρειάζεται κάτι παραπάνω από παρακολούθηση.
Τι είναι το ωοειδές τρήμα και γιατί υπάρχει
Πριν από τη γέννηση, οι πνεύμονες του εμβρύου δεν λειτουργούν: το οξυγόνο έρχεται από τον πλακούντα. Για να μη σπαταλά η καρδιά ενέργεια στέλνοντας αίμα σε πνεύμονες που δεν αναπνέουν, η φύση έχει δύο «παρακάμψεις»: το ωοειδές τρήμα, ένα άνοιγμα με βαλβιδικό πέταλο ανάμεσα στους δύο κόλπους, και τον βοτάλειο πόρο, ένα αγγείο ανάμεσα στην πνευμονική αρτηρία και την αορτή. Μέσα από αυτά το οξυγονωμένο αίμα του πλακούντα περνά κατευθείαν στην αριστερή καρδιά και στο σώμα.
Με την πρώτη αναπνοή του νεογνού οι πνεύμονες ανοίγουν, η πίεση στον αριστερό κόλπο ανεβαίνει και πιέζει το πέταλο του ωοειδούς τρήματος πάνω στο διάφραγμα, σαν πόρτα που κλείνει. Στους περισσότερους ανθρώπους η «πόρτα» αυτή κολλάει μόνιμα μέσα στους πρώτους μήνες ή χρόνια της ζωής. Σε περίπου 25% δεν κολλάει ποτέ πλήρως και παραμένει ένα μικρό, βαλβιδικό άνοιγμα: αυτό είναι το ανοιχτό ωοειδές τρήμα.
Ωοειδές τρήμα ή μεσοκολπική επικοινωνία; Η διαφορά που μετράει
Και τα δύο είναι ανοίγματα ανάμεσα στους κόλπους, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα, και η διάκριση καθορίζει αν χρειάζεται κάτι ή όχι.
| Ανοιχτό ωοειδές τρήμα (PFO) | Μεσοκολπική επικοινωνία (ASD) | |
|---|---|---|
| Τι είναι | Φυσιολογική δομή που δεν σφράγισε πλήρως | Πραγματικό έλλειμμα ιστού στο διάφραγμα |
| Μηχανισμός | Βαλβιδικό πέταλο που ανοίγει μόνο στιγμιαία (βήχας, σφίξιμο) | Μόνιμο άνοιγμα με συνεχή ροή αίματος |
| Ροή αίματος | Ελάχιστη, χωρίς επιβάρυνση της καρδιάς | Μπορεί να είναι σημαντική και να διατείνει τη δεξιά καρδιά |
| Συχνότητα | ~25% του γενικού πληθυσμού | ~1 στις 1.000 γεννήσεις |
| Στα παιδιά | Σχεδόν ποτέ δεν χρειάζεται θεραπεία | Παρακολούθηση, συχνά σύγκλειση αν είναι μεγάλη |
Στο triplex, το ωοειδές τρήμα φαίνεται ως λεπτή σχισμή με ροή που περνά διαγώνια ανάμεσα στα δύο πέταλα του διαφράγματος, ενώ η μεσοκολπική επικοινωνία ως πραγματικό κενό. Σε βρέφη κάτω του έτους, ένα μικρό άνοιγμα στη θέση του ωοειδούς τρήματος χαρακτηρίζεται σχεδόν πάντα ως PFO και απλώς επανελέγχεται.
Ωοειδές τρήμα σε μωρό: τι σημαίνει το εύρημα
Αν ο παιδοκαρδιολόγος αναφέρει «ανοιχτό ωοειδές τρήμα» στο triplex ενός νεογνού ή βρέφους, η σωστή αντίδραση είναι η ηρεμία. Είναι το αναμενόμενο εύρημα στη συγκεκριμένη ηλικία, δεν προκαλεί συμπτώματα, δεν επηρεάζει την ανάπτυξη, το τάισμα ή την αντοχή του παιδιού, και δεν χρειάζεται καμία θεραπεία ή περιορισμό. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένας επανέλεγχος με triplex μετά τον πρώτο χρόνο ζωής, για να επιβεβαιωθεί ότι έκλεισε ή ότι παραμένει μικρό και ασήμαντο.
Το ωοειδές τρήμα δεν προκαλεί φύσημα. Αν το βρέφος έχει φύσημα και βρεθεί PFO, το φύσημα οφείλεται σε κάτι άλλο, συνήθως αθώο, που ο παιδοκαρδιολόγος θα έχει ήδη αξιολογήσει στην ίδια εξέταση.
Πότε κλείνει το ωοειδές τρήμα
Λειτουργικά κλείνει τις πρώτες ώρες μετά τη γέννηση. Ανατομικά, το πέταλο συμφύεται με το διάφραγμα σταδιακά: στο 1 έτος είναι ανοιχτό σε περίπου 1 στα 2 βρέφη, στα 2 έτη σε περίπου 1 στα 3, και μετά τα 5 έτη το ποσοστό σταθεροποιείται στο 20–25% που παραμένει ανοιχτό στους ενήλικες. Δεν υπάρχει τρόπος να «βοηθήσουμε» το κλείσιμο, ούτε λόγος: όσα δεν κλείνουν είναι εξίσου ακίνδυνα στα παιδιά.
Χρειάζεται ποτέ θεραπεία;
Στα παιδιά, σχεδόν ποτέ. Το ωοειδές τρήμα αποκτά σημασία μόνο στην ενήλικη ζωή και μόνο σε συγκεκριμένες, σπάνιες καταστάσεις: κυρίως όταν ένας νέος ενήλικας υποστεί κρυπτογενές αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, δηλαδή εγκεφαλικό χωρίς άλλη εξήγηση, και ο μηχανισμός θεωρείται ότι ένας θρόμβος από τις φλέβες πέρασε μέσα από το τρήμα στην αρτηριακή κυκλοφορία. Τότε, και εφόσον το τρήμα έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, μπορεί να συζητηθεί η διαδερμική σύγκλειση με συσκευή. Επίσης έχει μελετηθεί η σχέση του με την ημικρανία με αύρα και με τη νόσο της αποσυμπίεσης στους δύτες, χωρίς όμως η σύγκλειση να συνιστάται γενικά.
Στα παιδιά και τους εφήβους, σύγκλειση εξετάζεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις: όταν το τρήμα είναι μεγάλο και συμπεριφέρεται ουσιαστικά ως μεσοκολπική επικοινωνία με διάταση της δεξιάς καρδιάς, ή σε συγκεκριμένα σύνδρομα με ανάστροφη ροή και κυάνωση. Είναι αποφάσεις που παίρνονται σε εξειδικευμένα παιδοκαρδιολογικά κέντρα, όχι ο κανόνας.
Ωοειδές τρήμα και αθλητισμός
Ένα παιδί ή έφηβος με ανοιχτό ωοειδές τρήμα μπορεί να αθλείται χωρίς κανέναν περιορισμό, και στον αγωνιστικό αθλητισμό. Το εύρημα δεν αποτελεί λόγο αποκλεισμού σε κανέναν προαθλητικό έλεγχο. Η μοναδική δραστηριότητα για την οποία υπάρχει επιστημονική συζήτηση είναι η κατάδυση με φιάλες σε μεγάλα βάθη, θέμα που αφορά ενήλικες επαγγελματίες δύτες.
Πώς παρακολουθείται
Το πρόγραμμα είναι απλό: επανέλεγχος με triplex μετά τον πρώτο χρόνο ζωής. Αν έχει κλείσει, η παρακολούθηση τελειώνει. Αν παραμένει ανοιχτό και είναι μικρό, χωρίς σημαντική ροή και χωρίς διάταση των δεξιών κοιλοτήτων, δεν χρειάζεται τακτική παρακολούθηση: το παιδί ζει κανονικά και το εύρημα απλώς σημειώνεται στο ιστορικό του. Σε μεγαλύτερα ή «ασαφή» ευρήματα ο παιδοκαρδιολόγος μπορεί να ζητήσει έναν ακόμη έλεγχο στα 3–5 έτη, για να επιβεβαιώσει ότι δεν πρόκειται για μικρή μεσοκολπική επικοινωνία.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι επικίνδυνο το ανοιχτό ωοειδές τρήμα στα παιδιά;
Όχι. Είναι φυσιολογική δομή που δεν έχει σφραγίσει, δεν επιβαρύνει την καρδιά και δεν προκαλεί συμπτώματα. Το 1/4 των υγιών ενηλίκων το έχει χωρίς να το γνωρίζει.
Το μωρό μου έχει ωοειδές τρήμα 3 χιλιοστά. Είναι πολύ;
Όχι. Στα βρέφη το ωοειδές τρήμα μετριέται συνήθως 2–5 χιλιοστά και αυτό είναι το αναμενόμενο. Σημασία έχει ο μηχανισμός (βαλβιδικό πέταλο και όχι κενό) και το αν η δεξιά καρδιά είναι φυσιολογική, όχι τα χιλιοστά από μόνα τους.
Μπορεί να γίνει μεσοκολπική επικοινωνία;
Όχι, το ένα δεν «εξελίσσεται» στο άλλο. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι σε πολύ μικρά βρέφη μια μικρή μεσοκολπική επικοινωνία μπορεί αρχικά να μοιάζει με ωοειδές τρήμα, γι’ αυτό και γίνεται επανέλεγχος μετά τον πρώτο χρόνο.
Χρειάζεται εμβολισμό ή χειρουργείο;
Στα παιδιά, πρακτικά ποτέ. Η σύγκλειση του ωοειδούς τρήματος αφορά επιλεγμένους ενήλικες μετά από κρυπτογενές εγκεφαλικό, και ακόμη και εκεί αποφασίζεται εξατομικευμένα.
Θα το έχει για πάντα;
Ίσως. Στα περισσότερα παιδιά κλείνει μέχρι τα 2–5 έτη. Σε ένα 20–25% παραμένει ανοιχτό εφ’ όρου ζωής, χωρίς αυτό να έχει πρακτική σημασία για την υγεία τους.
Πρέπει να το αναφέρω στον παιδίατρο ή στον προπονητή;
Στον παιδίατρο ναι, ως μέρος του ιστορικού. Στον προπονητή δεν χρειάζεται, γιατί δεν αλλάζει τίποτα στην άθληση του παιδιού.
Αν στο triplex του παιδιού σας αναφέρεται ωοειδές τρήμα και θέλετε να ξεκαθαρίσετε αν πρόκειται για απλό PFO ή για μεσοκολπική επικοινωνία, επικοινωνήστε με το ιατρείο για παιδοκαρδιολογική εκτίμηση.
